Vierletterwoorden
In de bekende abc-boeken is elke letter van het alfabet gekoppeld aan een woord dat met die letter begint. Zo'n abc-boek kan bijvoorbeeld beginnen met 'A is een appel die hangt in de boom' en eindigen met 'Z is een zonnebril die staat op je hoofd'.
Rijtjes woorden die elk met een volgende letter van het alfabet beginnen, komen behalve in speciale abc-boeken voor kinderen regelmatig voor in tijdschriften en vakbladen. Ze zijn dan een opvallende manier om een reeks begrippen te presenteren.
artefact en bronstijd in het alfabet van archeologische termen; een caballero en een dauphin in het alfabet van de adel; de equalizer en frequentie in het tijdschrift voor geluidsapparatuur; granulocyten en hemoglobine in een leerboek voor verpleegkundigen; inflatie en joint venture in een financieel vakblad; karma en lama in het boeddhistisch alfabet; metafysica en nihilisme in het tijdschrift voor de filosoof;
ozon en propaan in het gas-alfabet; het quipu en het runenschrift in het alfabet van schriftsoorten; Selene en Themis bij een artikel over Griekse mythologie; ultramarijn en vermiljoen in een artikel over kleuren in de schilderkunst; weerdruk en x-hoogte uit het alfabet voor desktop publishing en yamswortel en zuring in een groente-artikel in de Libelle.
Dit allemaal als voorbeeld.
In dit artikel wil ik de beperking in het alfabet niet leggen bij het onderwerp, maar bij de vorm. Ik beperk me tot uitsluitend woorden van vier letters.
Woorden van vier letters zijn er voldoende, dus het lijkt eenvoudig om een lijstje te maken van zesentwintig woorden die elk met een volgende letter van het alfabet beginnen. De a van acht, de b van bank, de c van chef enzovoort (zie lijst 1).
acht jaar rond bank kuub snob chef lamp tand drum mast uier erft nors valt fris oven wens galm plak x... hark quiz yoga iets zalm
Maar net zoals in de abc-boeken (er is in dit tijdschrift al veel over geschreven) zijn er een paar moeilijke letters. De q, de x en de y zorgen voor de meeste hoofdbrekens. Wat zo eenvoudig leek, lukte mij niet. Bij de letter x kon ik geen woord van vier letters vinden.
Als ik eenmaal de smaak te pakken heb, ga ik door. Als variatie bedacht ik een alfabet waarin niet de eerste letter van elk woord, maar de laatste letter telkens de volgende letter van het alfabet zou zijn. Dat levert een lijst op die begint met de a van soda, de b van krab, de c van truc enzovoort. Ook in deze lijst (zie lijst 2) hebben alle woorden vier letters.
soda vrij snor krab jurk lans truc kwal inkt mand zwam sneu lire maan Kiev neef memo mouw jong loop Styx pech ...q sexy juli jazz
In deze tweede lijst was bij de x een eigennaam nodig, Styx, maar dat woord staat wel in het woordenboek. Het is de voornaamste van de zeven rivieren in de onderwereld. De v van Kiev is wat meer op het randje, want met namen uit de atlas verlaat je eigenlijk de Nederlandse taal. Een Nederlands woord van vier letters dat eindigt met een q kon ik niet vinden.
Bij woorden van vier letters kun je behalve op de eerste en de laatste letter ook nog alfabetiseren op de tweede en derde letter. Dat blijkt niet eens zo moeilijk: de a van kaft en zwam, de b van ober en hobo, de c van ecru en race enzovoort. Een vierletterwoord met een q als derde letter kon ik niet vinden. In lijst 3 en 4 ziet u het resultaat.
kaft ijkt arts ober akte asla ecru slib step adem ambt duim Belg knar ever afro loep kwab agio spat exit thee aqua byte eind ezel
zwam mijl berk hobo heks kist race film rots body damp paus stel ding lava heft stop ouwe liga gips luxe echo ..q. onyx knip deze
Als laatste poging probeerde ik een reeks woorden van vier letters te vinden die met dezelfde letter beginnen als eindigen. Dat is niet helemaal gelukt. Slechts zeventien woorden kon ik vinden en dat is een beetje weinig voor een alfabet dat zesentwintig letters bevat. Lijst 5 begint met de a's van aula, de b's van bieb en de c's van chic.
aula j..j raar bieb kwik soms chic l..l tent daad molm u..u enge neon v..v fuif Oslo wouw gang pomp x..x high q..q y..y i..i z..z
Deze webpagina bevat een artikel dat ik heb geschreven voor het tijdschrift Ons ABC-boek. Dit niet meer bestaande blad was een halfjaarlijks tijdschrift over het alfabet (ISSN: 0927-1430).